Tứ vô lượng tâm

20/07/2017

Trong mỗi lần lễ Phật, sám hối chúng ta đều có phần tán thán, ca ngợi Đức Phật trong đó có đoạn :

“Đại từ- Đại bi thương chúng sanh.
Đại hỷ- Đại xả cứu hàm thức.”

Vậy thế nào là Đại từ- Đại bi- Đại hỷ- Đại xả?

Thưa đây là bốn đức tính được gọi là: “Tứ vô lượng Tâm”.

Chúng ta luôn ca ngợi tán thán công đức Phật và luôn học tập theo hạnh nguyện của Người để được thân tâm thanh tịnh, trí tuệ viên mãn.

Tứ vô lượng tâm là bốn trạng thái của tình thương yêu chân thật . Chúng được gọi là vô lượng bởi vì nếu bạn thực tập những trạng thái tâm này, chúng sẽ gia tăng hàng ngày cho đến khi bao trùm cả vũ trụ . Bạn sẽ trở nên hạnh phúc hơn và những người quanh bạn cũng trở nên hạnh phúc hơn nhờ thực tập Tứ vô lượng tâm này .

Nếu chúng ta biết cách phát triển tâm Từ, tâm Bi , tâm Hỷ, tâm Xả , chúng ta sẽ biết cách hàn gắn những vết thương lòng do sân hận , ưu sầu, bất an, thù hiềm, cô đơn và cố chấp đem lại .

1. Tâm Từ :

Từ  là ban vui.

Tâm “Từ” là lòng thành thật ước mong tất cả chúng sanh đều sống thật sự an lành hạnh phúc.

Chúng ta làm thế nào để ban vui cho mọi người?

Chúng ta ai cũng  mang Phật tính, thiện tính trong mình, chỉ có điều chúng ta có muốn phát triển nuôi dưỡng tâm thiện, kiềm chế loại trừ tâm xấu không thôi. Muốn ban vui cho mọi người thì trước tiên chúng ta phải ban vui cho mình đã. Muốn ban vui cho mình thì chúng ta phải hiểu rõ đâu là tâm thiện tốt, đâu là căn bản phiền não và tùy phiền não, sau đó chúng ta dưỡng tâm thiện tốt, tu sửa dần những tâm phiền não. Được như vậy chúng ta đã biết ban vui cho mình rồi. Nói vậy thực hành việc này không dễ, chúng ta phải nắm chắc từng phút giây để không phạm sai lầm, bởi chỉ cần buông lung thì phiền não sẽ lấn át tâm thiện ngay.

Sau khi biết ban vui cho mình rồi chúng ta cần biết ban vui cho mọi người, chúng ta ai cũng đã nhận được tình  thương của mẹ, mỗi bà mẹ bằng phương pháp khác nhau nhưng luôn chăm nom bảo bọc con, lo cho con mọi việc từ khi con còn nhỏ, chỉ mong con trưởng thành,sống an lành, dầu nguy hiểm đến tính mạng mẹ cũng vui lòng.

Bây giờ chúng ta trưởng thành trả ơn mẹ bằng cách lo cho nhiều người khác như mẹ đã lo cho mình. Trước tiên là ban vui cho mọi thành viên trong gia đình mình, công sở, sau đó toàn xã hội.

Hằng ngày chúng ta rèn luyện để trở nên vô cùng quảng đại, quên đi tất cả những nhược điểm của người khác và giữ tâm hoàn toàn trong sạch, không còn chút nào sân hận, oán trách.

Sau cùng, mặc dầu là khó, Ta rải tâm Từ đến cho những người có ác ý với mình, nếu có. Rải tâm Từ đến những người coi mình là thù nghịch, lấy thái độ ôn hòa đối lại những cử chỉ bất hòa là hành động của bậc anh hùng quân tử, đáng được làm gương cho đời. Ðức Phật dạy: “Hãy giữ tâm luôn luôn trong sạch giữa đám người đầy thù hận.”

Trong thực tế ta gặp rất nhiều chướng ngại để thực hiện tâm từ, nhiều người nói họ chờ có điều kiện mới thực hiện tâm từ, thật ra ta thực hiện tâm từ bằng thân, khẩu, ý; nhiều khi chỉ một lời nói, nụ cười đúng lúc cũng là “ban vui” rồi.

Một lần nào đấy ta đang rất căng thẳng vì công việc vào cầu thang máy được bạn hỏi một câu: “ anh sao mặt mũi căng thẳng thế” thế là cười xoà, hết căng thẳng, đây chính là vì bạn đã bố thí cho ta một câu  “từ tâm”.

Chúng ta đây, nếu xếp gặp nhân viên mà cau có, quát mắng thì mình vừa không ban vui cho mình và cũng không ban vui cho nhân viên.

Nhân viên thì tranh thủ “phá lệ” công ty: nói chuyện trong giờ làm, vi phạm nội quy, không hết mình hoàn thành nhiệm vụ, coi  việc công ty không phải là việc nhà mình thì trước là không: “ban vui” cho xếp, sau là làm giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh tức là không “ban vui” cho nhiều người trong đó có mình.

Có người vừa được góp ý thì đã nổi nóng, như vậy thật chẳng biết ban vui cho mình và cho người góp ý.

Vậy chúng ta cần làm sao để mọi người đều ban vui cho nhau?

Nên Áp dụng “ Tứ nhiếp Pháp”:

– Bố thí ( quên mình vì mọi người)

– Ái ngữ: Nói nhẹ nhàng.

– Lợi hành: làm việc có lợi cho nhiều người.

– Đồng sự: cùng  thấu hiểu để giải quyết khó khăn, công việc.

2. Tâm Bi

Bi là cứu khổ.

Tâm  Bi được định nghĩa là động lực làm cho tâm người tốt rung động trước sự đau khổ của kẻ khác, hay cái gì thoa dịu niềm khổ đau sầu não của người. Ðặc tính của tâm Bi là ý muốn giúp người khác thoát khỏi một cảnh khổ.

Lòng người có tâm Bi thật là mềm dịu, ngày nào chưa cứu giúp được kẻ khác, tâm Bi không hề thỏa mãn.

Chính do nhờ tâm Bi mà con người có thể hoàn toàn vị tha trong khi phục vụ. Người có tâm Bi không sống riêng cho mình, mà sống cả chongười khác và luôn luôn tìm cơ hội để giúp đời, nhưng không bao giờ cầu mong được đền ơn đáp nghĩa.

Ai Cần Ðến Tâm Bi?

Ta và những người thân xung quanh ta, cộng sự ở văn phòng chúng ta, những người trong xã hội  đáng thọ nhận lòng bi mẫn của ta.

Những kẻ nghèo nàn đói rách, những người túng thiếu cơ hàn, đau ốm, cô đơn, dốt nát, hèn kém và cả những  người có đời sống bẫn thỉu buông lung, là hạng người cần đến tâm Bi của những tấm lòng trắc ẩn cao thượng, không luận nam nữ, không phân chủng tộc, giai cấp hoặc tôn giáo.

Ta phải hiểu biết rằng bên trong mỗi người, dầu là người xấu xa thế nào, đều có tiềm ẩn ngủ ngầm những đức  tốt đẹp. Ðôi khi chỉ một lời nói phải, đúng lúc, cũng có thể đổi hẳn con người từ dữ ra lành.

Cũng nên ghi nhận rằng tâm Bi của Phật Giáo không phải là những giọt nước mắt nhỏ suông gọi là thương xót, bởi vì kẻ thù gián tiếp của tâm Bi là âu sầu, phiền muộn .

Tâm Bi bao trùm những chúng sanh đau khổ trong khi tâm Từ bao gồm tất cả chúng sanh — đau khổ và an vui.

Làm thế nào để phát triển tâm bi?

Đối với người thân trong gia đình, hoặc cộng sự  ta cần lặng lặng mà quán xét xem họ đang có khó khăn gì, phải đặt mình vào vị trí họ thì mới thấy hết nổi khổ niềm đau của họ, sau đó mới lựa chọn đúng phương pháp cứu khổ cho họ.

Ví dụ: Đồng nghiệp được giao duyệt giá  mua vật tư trong đó vô tình đúng  vật tư mình đã mua, mua lại đắt hơn giá duyệt thì mình nên giải quyết theo các cách sau đây:

– Tự mình kiểm xem lúc đi mua mình đã mua hết giá chưa, nếu chưa tìm được chổ rẻ nhất thì mình rút kinh nghiệm, nói vì mình vội nên mua ở chổ giá hơi cao không nên nổi đoá với người duyệt giá vì họ làm đúng chức trách của họ rồi, sao mình không cứu khổ cho họ. Hơn nữa mình nổi đoá thì mình cũng không cứu khổ cho mình và cho công ty, mai hậu mỗi người đi mua vật tư cứ mua giá cao thì công ty đi đến chổ nào? Thua lỗ, phá sản? Mình và bao nhiêu người nữa đi đâu? về đâu? Nếu một công ty mà mọi người cứ trái ý là làm ầm lên, không xét phải quấy thì chắc chắn là không có văn hoá Phật giáo rồi.

Chúng ta không nên nói “đây là việc của anh, chị không phải việc của tôi”.

Làm sao để mọi người đều là một Bồ tát quán thế âm thị hiện cứu khổ cho nhiều người, người đi trước dìu dắt người đi sau, sẵn sàng gánh vác trách nhiệm.

Thực hành Từ bi sẽ giúp chúng ta có được lục độ: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ.

3. Tâm Hỷ :

Tâm  Hỷ không phải là trạng thái thỏa thích suông, cũng không phải cảm tình riêng đối với người nào mà là tâm hoan hỷ, vui thích với hạnh phúc của người khác, trước sự thành công của một chúng sanh.

Tâm Hỷ có chiều hướng loại trừ lòng ganh tỵ, vốn là kẻ thù trực tiếp của nó.

Rất thường có người lấy làm khó chịu khi thấy hoặc nghe nói người khác thành tựu mỹ mãn một công trình.

Cũng như tâm Từ, tâm Hỷ đối với thân bằng quyến thuộc phát hiện rất dễ dàng nhưng khó bộc lộ trước sự thành công của người thù nghịch. Con người bình thường chẳng những cảm thấy khó mà còn không thể biểu lộ lòng hoan hỷ vui mừng trước cái vui của người thù. Họ tìm thỏa thích trong sự cản ngăn, gây chướng ngại cho người thù thất bại.

Tổ chức nầy ganh tỵ với tổ chức kia. Công ty nầy ganh tỵ với Công ty  khác. Gia đình nầy ganh tỵ với gia đình khác. Học trò ganh tỵ với học trò, chí đến anh chị em trong một nhà có khi cũng ganh tỵ lẫn nhau.

Ðó là lý do tại sao mỗi cá nhân và mỗi nhóm người, trong đời sống cá nhân cũng như trong cuộc sống tập thể, nên thực hành tâm Hỷ để vươn mình tiến lên trong nếp sống thanh cao trong sạch và tạo hoàn cảnh an lành hạnh phúc cho chính mình.

Ðặc tánh của tâm Hỷ là hoan hỷ với người thành công, người lộc cao phúc hậu. Vui cười không phải là đặc t ính của tâm Hỷ, ra vẻ hân hoan, giả làm tuồng thỏa thích, được coi là kẻ thù gián tiếp của tâm Hỷ.

Tâm Hỷ bao trùm tất cả chúng sanh thịnh vượng và hữu phúc, là phẩm hạnh thành thật chia vui, chung cùng hoan hỷ với lòng ngợi khen. Tâm Hỷ có chiều hướng loại trừ mọi hình thức bất mãn trước sự thành công của người khác.

4. Tâm Xả

Tâm xả  là trông thấy đúng đắn, nhận định chân chánh, hoặc suy luận vô tư, tức không luyến ái cũng không ghét bỏ, không ưa thích cũng không bất mãn. Không tham cũng không sân.

Tâm Xả đặc biệt cần thiết cho người tại gia cư sĩ, còn phải sống trong một thế gian kém quân bình giữa những hoàn cảnh vô thường biến đổi.

Khinh rẻ, phỉ báng, nguyền rủa là thường tình. Thế gian nầy là vậy, những người trong sạch đạo đức thường bị chỉ trích bất công và bị khiển trách. Giữa cơn giông tố của trường đời, người trau giồi tâm Xả cao thượng luôn luôn giữ tâm bình thản.

Ðược và thua, danh thơm và tiếng xấu, tán dương và khiển trách, hạnh phúc và đau khổ là tám pháp thế gian (bát phong: được và mất, vinh và nhục, khen và chê, sướng và khổ) ảnh hưởng đến toàn thể nhân loại. Phần lớn con người bị chao động vì những trạng thái thuận lợi và bất thuận lợi ấy. Ðược tán dương ca tụng thì vui thích, bị chê bai khiển trách thì buồn rầu.

Cuộc sống thăng bằng và luôn luôn bình thản của Ðức Phật là gương lành cao quý về tâm Xả mà Ngài ban tặng cho thế gian.

Chưa từng có vị giáo chủ hoặc một nhân vật nào bị chỉ trích nghiêm khắc, bị đả kích, sỉ nhục, hoặc bị lăng mạ nhiều như Ðức Phật, nhưng cũng không có ai được tán dương, tôn kính và sùng bái như Ðức Phật.

Tâm Xả lánh xa tham ái và bất mãn.

Thái độ vô tư, thản nhiên, an tĩnh, là đặc tính chính yếu của tâm xả.

Người có tâm Xả không bị lạc thú trần gian quyến rũ, không thích thú say mê trong hạnh phúc, cũng không bị những gì nghịch ý làm bực tức buồn phiền hay bất mãn trong khổ đau.

Người có tâm Xả không thấy sự khác biệt giữa người tội lỗi và bậc Thánh Nhân và đối xử đồng đều với tất cả.

Tâm Từ bao trùm tất cả mọi chúng sanh; tâm Bi, những chúng sanh đau khổ; tâm Hỷ, những chúng sanh hạnh phúc; tâm Xả phủ khắp những gì tốt đẹp và những gì xấu xa, những điều khả ái và những điều khả ố, những thích thú và những nghịch lòng.

Những ai có nguyện vọng trở thành Người tốt trong chính kiếp sống nầy, có thể hằng ngày phát triển và trau giồi bốn đức hạnh cao thượng trên, vốn luôn luôn tiềm tàng ngủ ngầm bên trong mọi người.

 

Các tin khác